دسته بندی
تخته سياه

بین این همه سبک موسیقی جورواجور، از پاپ و راک و رپ و متال و… که فت و فراوان گوش می دهیم، موسیقی سنتی ایرانی جایگاه مناسبی میان جوانان ندارد. اینکه چرا سلیقه‌ی جوانان امروزی، موسیقی سنتی را کمتر می پذیرد، جای بحث بسیار دارد اما در نوای‌سفید این شماره می خواهیم دستگاه ها و آوازهای موسیقی سنتی ایرانی را فقط نام ببریم، موسیقی‌ای که از غنای بی‌نظیری برخوردار بوده و امروز مورد بی‌توجهی وارثانش قرارگرفته است.
نقوش و حجاری ها و نگـارگـری های به جای مانده از دوران باستان تا زمان اسلام نشان دهـنده عـلاقه و ذوق ایرانیان به هـنر موسیقی می باشد. در دوران پس از اسلام موسیقی به دلیل مخالف ها، شکوفایی دوران پـیشین خود را از دست داد. ولی به هـرحال به حیات خود ادامه داد. این استمرار را می توان در زمان صفویه در بنای کاخ چهـلستون و اتاق موسیقی کاخ عالی قاپو مشاهـده کرد.  
موسیقی ملی ایران، مجـموعه ای است از نواهـا و آهـنگ هایی که در طول قـرن هـا، در این سرزمین به وجود آمده و پـا به پای سایر مظاهـر زندگی مردم ایران تحول وتکامل یافتـه، و بازتابی از خصوصیات اخلاقی، وقایع سیاسی، اجـتماعـی و جـغـرافـیایی ملتی است که تاریخـش به زمان های بسیار دور می رسد. ظرافت و حالت تعـمق ویـژه موسیقی ایرانی انسان را به تـفـکر و تعـقل و رسیدن به جـهـانی غـیر مادی رهـنمون می سازد.   
موسیقی ملی ایران، که مبـنا و سابقه ای بسیار کـهـن دارد، شامل شاخه های مختـلفی به شرح زیر است:   
۱ – قـبل از اسلام: موسیقی های اقوام کهـن ایران شامل: بـخـتـیـاری، کردی، لری و…
۲ – بعـد از اسلام:   
الف -موسیقی مقامی(حماسی، تعـزیه، عـزا)
ب -ردیفـی(دستگـاه های موسیقی سنـتی)  
۳ – موسیقی های محـلی ایران و نغـمه های سنـتی ( ملودی های دو گـروه قـبل) و تـنـظیم و تهـیه کلاسیک آنهـا.  
طبق روش طبقه بـندی جـدید در آواز و مقامات، که از حدود صد سال پـیش برقـرار شده، آواز و موسیقی سنـتی ایران را در دوازده مجـموعه قرار داده اند که هـفت مجموعـه که وسعـت و استـقـلال بـیـشـتری داشتـه اند، دستگـاه نامیده شده و پـنج مجموعـه دیگـر را که مستـقل نـبوده و از دستگـاهـهای مزبور منشعـب شده اند، آواز نامیده اند.  
بر هـفت دستگـاه اصلی و پـنج آواز، تعـدادی گوشه استواری و الگـوی نوازندگـان و خوانـندگـان امروزی است.  
شمار این گـوشه ها را ۲۲۸ ذکـر کرده اند، ردیف های مخـتـلف و مشهـور استادان موسیقی سنـتی صد ساله اخـیر مانـند آقا حسیـنـقـلی، میرزا عـبدالله، درویش خان و صـبا نـیـزاز هـمین نـظم پـیـروی میکـند.
نام هـفت دستـگـاه اصلی عـبارت است از شور، ماهـور، هـمایون، سه گـاه، چـهـارگـاه، نوا و راست پـنجـگـاه؛ نام پـنج آواز بدین شرح است: اصفـهـان، ابوعـطا، بـیات ترک، افـشاری و دشتـی.   
برای اجرای یک دستگـاه با یک آواز تـرتـیـبی را باید رعـایت کرد که معـمولا این چـنـیـن است: درآمد، آواز، تصنـیف و رنگ، از زمان مرحوم درویش خان و به ابـتکـاری وی پـیش درآمد و چـهار مضراب نیـز به این سلسله مراتـب اضافه شده است.
برای مثال دستگاه شور شامل: درآمد اول، درآمد دوم، کرشمه، درآمد رهاوی، سلمک، قرچه، رضوی، غزال و حسینی و زیرکش سلمک
آواز دشتی شامل: درآمد اول،دشتستانی، حاجیانی، غم انگیز، اوج و گیلکی
آواز ابو عطا شامل:  درآمد، رامکلی، حجاز، چهار پاره، خسرو و شیرین و گبری
دستگاه سه گاه شامل: درآمد، زابل، مویه، شکسته مویه، مخالف، مغلوب و مثنوی
دستگاه همایون شامل: درآمد، چکاوک، شوشتری، لیلی و مجنون، نی داوود، بیداد، بختیاری و اوج
دستگاه نوا شامل: درآمد، درآمد نیشابورک، گردونیه، نغمه، بیات راجه، عراق، نهفت، مجسلی، بوسلیک، عشاق، تبریز، رهاب، تخت طاقدیس و شاه ختایی
دستگاه راست پنجگاه شامل: درآمد اول، درآمد دوم، زنگوله، نغمه، پروانه، روح افزا، بیات عجم، بحر نور، قرچه، پنجگاه، عشاق، مبرقع، بوسلیک، نیریز، چکاوک، طرز، راک هندی، راک کشمیر،راک عبدالله وماوراء النهر.

یک نظر بگذارید

*